در مورد چاپ و نشر کتاب بیشتر بدانید...

سرقت ادبی چیست؟ انواع آن و راهکارهای جلوگیری از سرقت آثار نویسندگان

سرقت ادبی چیست؟ انواع آن و راهکارهای جلوگیری از سرقت آثار نویسندگان

سرقت ادبی زمانی شکل می‌گیرد که یک فرد، ایده، متن و یا طرحی از هر حوزه‌ای شامل کتاب، فیلم، مقالات، نقاشی‌ها، اختراع، عکس، موسیقی، محتوای سایت و…  را که حاصل فکر و تلاش فرد دیگری است به نام خود منتشر کند یا بدون ذکر نام صاحب اثر از آن استفاده نماید.

فکر می‌کنید تعریف کامل و درست این مفهوم چیست و راهی برای جلوگیری از این دزدی عالمانه وجود دارد؟

سرقت ادبی (Plagiarism) چیست؟

سرقت ادبی می‌تواند تمام یا بخشی از کار را شامل شود؛ یعنی یک اثر یا تمام و کمال از محتوای تولیدی فرد دیگری برداشته شده یا بخش‌هایی از محتوا، حاصل دسترنج دیگران است. به عبارت دیگر، سارق ادبی به‌نوعی محتوا را تغییر داده و از آن استفاده کرده است. این کار نیز از مصادیق سرقت ادبی محسوب می‌شود. سرقت ادبی خود شامل دو نوع intentional plagiarism یعنی سرقت ادبی عمدی و Unintentional plagiarism به معنای سرقت ادبی غیرعمدی است.

انواع سرقت ادبی

دزدی از کلمات و ایده‌های نوشتاری دیگران، فقط به یک کپی کردن ساده ختم نمی‌شود. در ادامه می‌توانید انواع سرقت‌های این‌چنینی را بررسی کنید تا از این به بعد خودتان را از غافله سارقان ادبی جدا کنید و مراقب باشید که چنین جرمی را در پرونده ادبی خود راه ندهید:

1. سرقت ادبی مستقیم

سرقت ادبی مستقیم یعنی انتشار اثر فردی دیگر به نام خود، بدون اعمال کوچک‌ترین تغییراتی در آن. در این نوع سرقت ادبی، سارق به‌طور کلی مدعی می‌شود، صاحب اثری است که کاملا به فرد دیگری تعلق دارد.

2. سرقت ادبی ایده

به‌کارگیری ایده‌های دیگران برای تولید هر اثری هم از نمونه‌های سرقت ادبی است. استفاده از ایده‌های دیگران می‌تواند با به‌کارگیری بی‌کم و کاست ایده آن‌ها همراه باشد؛ یعنی سرقتی خالص و کامل یا اینکه با بهره‌برداری از ایده‌های دیگران، اثری تازه خلق شده باشد. این با الهام‌گرفتن تفاوت دارد.

در الهام‌گرفتن، فرد با نگاه و انگیزه‌ای که از اثر دیگران به دست می‌آورد، چیزی جدید و متعلق به خود خلق می‌کند. اما در سرقت ایده، بحث الهام‌گرفتن به میان نیست و همه‌چیز کاملاً از روی دست دیگران نوشته می‌شود.

3. نقل‌قول کلمه به کلمه بدون ذکر منبع

آشکارترین نوع دزدی مطالب، همین نقل‌قول بدون منبع است. اگر کسی، سخنان نویسنده‌ای را بدون ذکر کامل منبع آن در نوشته خود بیاورد، مرتکب جرمی آشکار در دنیای ادبیات شده است! ضروری است موقع استفاده از نقل‌قول دیگران، صادق باشید و با گیومه یا تورفتگی، منبع مطلب را برای مخاطب خود معرفی کنید.

4. کپی کردن بدون ذکر منبع واضح

همین مطلبی که در حال مطالعه آن هستید از روی منابع خارجی اینترنتی برداشته شده است؛ اما نه به‌صورت کپی شده! طبیعی است که برای نوشتن مقالات، سناریوها، کتاب‌ها و…، نیاز به دریافت اطلاعات از سایر منابع داشته باشید.

 اما حواستان باشد که پس از اینکه محتوای مطالب را متوجه شدید، آن را با جمله‌بندی‌ها و نوشتار مخصوص خودتان، به تحریر دربیاورید و در نهایت تمامی منابع را ذکر کنید. کپی کردن مطالب، مقالات شما را بی‌اعتبار می‌کند، چه برسد به اینکه بخواهید این جملات کپی شده را بدون معرفی منبع، به دست خواننده بسپارید.

5. تکنیک پارافرایز

پارافرایز کردن اگر به‌درستی اعمال نشود می‌تواند شما را تبدیل به سارق ادبی کند. پارافرایز منفی، نوعی استفاده غلط از مطالب دیگران است که شما را در جرگه سارقان ادبی قرار می‌دهد.

اگر موقع نوشتن از روی آثار دیگران، چند کلمه را در آن تغییر دهید، ترتیب آن‌ها را جابه‌جا کنید یا ساختار نوشتار آن‌ها را تقلید کنید؛ ولی هیچ اشاره‌ای به نویسنده اصل اثر نکنید، مرتکب نوعی از سرقت ادبی به نام پارافرایز شده‌اید.

 یادتان باشد که اشاره گذرا به نویسنده در متن، کافی نیست. باید مطمئن شوید که خواننده خود را به‌طور واضح متوجه این موضوع کرده‌اید که فلان قسمت از متن، بازنویسی شده است یا فلان ایده متعلق به فلان نگارنده است.

6. روش موزاییکی یا وصله‌ای

در این مدل، افراد سعی می‌کنند که مطالب، جمله‌ها و پاراگراف‌های نویسنده‌ای دیگر را طوری بازنویسی کنند که به نظر برسد مطلبی جدید متعلق به خودشان است!

این نوع از سرقت آثار ادبی، نیاز به موشکافی و تحلیل متن دارد و به این سادگی‌ها قابل‌تشخیص نیست؛ چراکه سارق تلاش می‌کند با استفاده از ایده‌ها و مطالب یک نویسنده، متنی بیافریند که انگار محتوایی نو است؛ درحالی‌که ایده و اجرا توسط نویسنده قبلی اعمال شده است و متن دوم، تنها یک کپی هوشمندانه از متن اول است.

این نوع از دزدی محتوا، کسی را تبدیل به نویسنده نمی‌کند؛ بلکه در این مورد هم فرد، به‌عنوان مجرمی در مقابل وجدان خود و اهالی دنیای ادبیات شناخته می‌شود.

7. سرقت ادبی با تبانی یا همکاری

تبانی می‌تواند شامل همکاری دانشجویان و تعدادی از نویسندگان باشد که روی یک پروژه گروهی کار می‌کنند؛ اما عضوی از این گروه با برداشتن کل اثر و ادعای ثبت آن به نام خود، زحمات سایر همکاران دست‌به‌قلم خود را نادیده می‌گیرد.

این جرم غیراخلاقی، باعث می‌شود که میزان همکاری هر عضو از پروژه‌های گروهی،‌ ضایع شود و یک نفر، تمام موفقیت تیم را تصاحب کند.

8. سرقت علمی با پرداخت هزینه

اگر با پرداخت پول، از دیگران بخواهید که به‌جای شما و به نام شما دست به تولید محتوای نوشتاری بزنند، مرتکب سرقت شده‌اید.

ممکن است بگویید که در این مدل از نوشتار، نویسنده به‌خاطر پولی که به جیب زده است، از عدم ذکر منبع رضایت دارد؛ اما یادتان باشد که در تعریف سرقت ادبی، تنها رضایت نویسنده کافی نیست.

شما باید ایده و قلم خودتان را وارد کار کنید و هرگونه استفاده از فکر، زمان،‌ فن ادبی و خلاقیت سایر افراد به نام خودتان، از مصادیق این جرم محسوب می‌شود.

9. سرقت ادبی از خود (استفاده دوباره از آثار خود)

گاهی، استفاده از آثار قبلی خودتان هم می‌تواند مصداق سرقت باشد. پس اگر در نگارش هر متن و محتوای دیگری از کارهای گذشته‌تان بهره می‌برید، باید طوری رفتار کنید که انگار قرار است از متن فردی دیگر بهره ببرید. پس لازم است که همان حساسیت‌های همیشگی را داشته باشید و با ذکر منبع و استناددهی یا با کمک روش‌هایی مانند بازنویسی و ایجاد تغییرات در بازگوکردن مطلبی که قبلاً عنوان شده است،

از دریافت اتهام سرقت ادبی به خود جلوگیری کنید. اگر حواستان نباشد و دچار سرقت ادبی از خود شوید، عواقبی تهدیدتان خواهد کرد.

مؤسسات علمی و دانشگاهی نسبت به سرقت ادبی از خود بسیار حساس‌اند. در نتیجه، بروز چنین نوعی از سرقت می‌تواند همراه با جریمه‌شدن یا تنزل اعتبارتان باشد. کم‌شدن نمره یا محرومیت‌ها از جمله عواقبی است که دانشجو به‌خاطر سرقت ادبی از خود تجربه خواهد کرد. در دنیای حرفه‌ای نشر هم نویسنده‌ای که از خودش سرقت ادبی می‌کند در مقابل نگاه مخاطبان اُفت اعتبار خواهد داشت و در ضمن، ناشر می‌تواند اقداماتی علیه او انجام و شکایت‌هایی صورت بدهد.

راهکارهای جلوگیری از سرقت آثار نویسندگان

همان‌طور که می‌دانید افراد برای نوشتن هر محتوای ارزشمند و قابل‌اعتمادی، نیاز به استفاده از منابع معتبر دارند. بنابراین حتماً راهی وجود دارد تا محتوانویس‌های اخلاق‌مدار و قانونمند بدون دریافت انگ سرقت ادبی،‌ بتوانند از روی آثار نویسندگان معتبر، اطلاعات موردنیاز خود را بردارند و به مطلب خود سندیت و اعتبار علمی بدهند.

1. چاپ کتاب

اولین و سرراست‌ترین راهکارِ جلوگیری از سرقت ادبی آثار نویسندگان، چاپ کتاب است.

اگر می‌خواهید از دزدیده شدن مطالب خود جلوگیری کنید، می‌توانید با همکاری یک انتشارات، آن را در قالب کتاب به چاپ برسانید.

این اقدام به شما کمک می‌کند تا برای همیشه بتوانید از محتوای نوشتاری خود دفاع کنید و در صورت مشاهده کوچک‌ترین سرقت ادبی از اثرتان، برای پیگیری روند شکایت، مدرکی قابل استناد در دست داشته باشید.

2. رفرنس‌دهی

اگر خودتان در حال تولید محتوا هستید، باید به ذکر منبع پایبند باشید؛ یعنی وقتی می‌خواهید ایده یا مطالب نویسنده‌ای را در کار خود وارد کنید، باید متناسب با محتوایی که تولید می‌کنید نام نویسنده و اثر او را به‌طور دقیق و واضح ذکر کنید. شیوه رفرنس‌دهی در انواع محتواهای متنی متفاوت است.

بنابراین بهتر است متناسب با فرمت اثر خود (مقاله، سناریو فیلم، کتاب داستانی و…) به روش‌های ارجاع‌دهی پایبند باشید و اثر خود را از لیست آثار دست‌دوم و سرقتی خارج کنید.

3. ذکر نقل‌قول‌ها

ممکن است بخواهید صحبت‌های دقیق و کپی‌شده‌ای را از آثار یک نویسنده در اثر خود،‌ نقل کنید. در این صورت لازم است که از علامت «» گیومه در متن خود بهره ببرید. این اقدامِ به‌ظاهر کوچک و معمولی، می‌تواند شما را از شرّ اتهامات سرقت آثار دیگران، خلاص کند.

4. پارافرایز صحیح

در بخش قبلی با پارافرایز آشنا شدید. همان‌طور که تا به این لحظه فهمیده‌اید، پارافرایز می‌تواند سکه‌ای دورو باشد که یک سمت آن شما را تبدیل به یک متخصص در دزدی آثار دیگران می‌کند و سمت دیگر آن به شما کمک می‌کند که با روشی اصولی، از منابع دیگران کمک بگیرید و محتوای خود را تولید کنید.

اگر می‌خواهید از روی مثبت این سکه استفاده کنید و از خوردن برچسب سرقت ادبی بر پیشانی‌تان، مبّرا بمانید باید این یک اصل را در ذهن خود ثبت کنید: کل مطلب نویسنده مدنظرتان را بخوانید، سپس برداشت خود از آن را با لحن و دایره واژگان خود بنویسید و آخر کار منبع اصلی را ذکر کنید.

یادتان باشد که نیازی به معادل‌سازی تک‌تک جملات نیست. کافی است که هر آنچه دستگیرتان شده را وارد کار کنید و در نهایت به اثر اصلی، ارجاع بدهید تا به‌جای سارقی فریبکار، نویسنده‌ای اصیل و قابل‌احترام شناخته شوید.

5. استفاده از ابزارهای تشخیص سرقت ادبی

به کمک این نرم‌افزارها، مشخص می‌شود که چه بخش‌هایی از متن نویسندگان، به‌صورت غیراصولی استفاده شده است. کافی است محتوای موردنظرتان را وارد این ابزارها کنید تا با اسکن کل نوشته، قسمت‌های سرقت شده را برایتان مشخص کنند.

برخی سایت‌ها و نرم‌افزارهای بررسی سرقت ادبی به شرح زیر هستند:

  • iThenticate
  • WriteCheck
  • Grammarly
  • Copyleaks
  • Turnitin
  • PlagTracker
  • PlagScan
  • Uni Check
  • Plagiarisma
  • CopyEscape
  • DupliChecker
  • Plagiarism Check

شناخته‌شده‌ترین و پرطرفدارترین نرم‌افزار در این زمینه iThenticate نام دارد که با دقت بالای خود، مورد استفاده معتبرترین نویسندگان و نشریات قرار می‌گیرد. قدرت این دستیاران هوشمند را دست‌کم نگیرید و از آن‌ها برای جلوگیری از سرقت ادبی در آثار خود و دیگران، استفاده کنید.

نکته: جهت آشنایی بیشتر با وب‌سایت‌ها و نرم‌افزارهای تشخیص سرقت ادبی کلیک کنید.

در مورد چاپ و نشر کتاب بیشتر بدانید…

صفحه اصلی وب‌سایت انتشارات کتیبه نوین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *