در مورد چاپ و نشر کتاب بیشتر بدانید...

فیلم و زینک در لیتوگرافی و چاپ کتاب، کاربردها، مراحل تهیه و انواع آن

فیلم و زینک در لیتوگرافی و چاپ کتاب، کاربردها، مراحل تهیه و انواع آن

در مرحله لیتوگرافی، طرح اصلی به چهار رنگ سازنده خود یعنی همان قرمز، مشکی، زرد و ارغوانی تبدیل می‌شوند. هرکدام از این رنگ‌ها روی یک صفحه فلزی از جنس آلومینیوم حک می‌شوند که به آن‌ها زینک یا پلیت گفته می‌شود. در پایان مرحله لیتوگرافی، زینک‌های آماده شده برای چاپ به چاپخانه ارسال می‌شوند. اما تولید فیلم و تبدیل آن به زینک یک فرآیند طولانی و مستقل است که در واقع قلب صنعت چاپ است. در ادامه بیشتر با فیلم و زینک و جزییات آن‌ها آشنا می‌شویم.

زینک یا پلیت در چاپ چیست؟

برای چاپ افست به یک‌سری ورق‌هایی نیاز است که از جنس آلومینیوم ساخته می‌شوند. این اوراق برای حمل طرح استفاده می‌شوند. اگر طرح به‌وسیله دستگاه پلیت ستر از کامپیوتر گرفته شود، به آن زینک یا پلیت گفته می‌شود. مهم‌ترین نقش در دستگاه افست بر عهده زینک یا پلیت است.

پلیت‌ها هرکدام ویژگی خاص خود را دارد و برای چاپ در تیراژ مشخصی کاربرد دارند.

کاربرد فیلم و زینک چاپ در لیتوگرافی و چاپ

پرینترهای دیجیتالی می‌توانند مستقیماً طرح را روی کاغذ چاپ کنند. این یک مزیت بزرگ است اما دلیلی که همچنان چاپ افست و لیتوگرافی پرطرفدار است و توسط اکثر ناشران استفاده می‌شود، هزینه تمام شده پایین و کیفیت چاپ بسیار بالای آن است.

در چاپ دیجیتال طرح مستقیماً و توسط دستگاه پرینتر روی کاغذ چاپ می‌شود، اما در چاپ افست کتاب، این پلیت‌ها و زینک‌ها هستند که شبیه به یک واسطه، طرح را از یک فایل کامپیوتری، به قالب استاندارد چاپ تبدیل می‌کنند.

از زینک و پلیت برای چاپ انواع کتاب در تعداد صفحات مختلف استفاده می‌شود. همان‌طور که گفته شد، هزینه کاملاً مقرون‌به‌صرفه و کیفیت بالا، مزیت اصلی استفاده از زینک و پلیت برای چاپ است.

مراحل تهیه فیلم و زینک

بسته به نوع تکنولوژی استفاده شده برای چاپ، تهیه پلیت و زینک به دو روش انجام می‌شود.

  1. با استفاده از دستگاهی به نام ایمیج ستر (Image Setter) طرح نهایی ابتدا به فیلم تبدیل می‌شود و سپس از روی فیلم، پلیت زینک ساخته می‌شود.
  2. طرح نهایی با استفاده از دستگاهی به نام پلیت ستر (Plate Setter) مستقیماً روی زینک چاپ می‌شود و مرحله زمان‌بر و پر هزینه ظهور طرح روی فیلم، از این فرآیند حذف می‌شود.

ساخت فیلم و زینک با استفاده از دستگاه ایمیج ستر

مراحل کلی ساخت فیلم در این روش، بسیار شبیه به ظهور نگاتیو عکاسی در تاریکخانه‌های قدیمی است. در این روش فایل تفکیک شده طرح به چهار رنگ اصلی، توسط دستگاه ایمیج ستر روی یک طلق شفاف و به‌صورت سیاه و سفید چاپ می‌شود. این دستگاه با دقت و رزولوشن فوق‌العاده بالا طرح را روی طلق چاپ می‌کند. در مرحله بعد طلق‌های آماده شده با گیره‌های مخصوصی روی زینک نصب می‌شوند.

سطح بالایی زینک با استفاده از یک لایه نازک از جنس پلیمر مخصوص پوشانده شده است. این پلمیر به اشعه فرابنفش یا UV به شدت حساس است و به سرعت تبخیر می‌شود. از اینجا به بعد دیگر روش کار مشخص است. طلق شفافی که از دستگاه ایمیج ستر خارج شده را روی زینک نصب می‌کنند و در یک محفظه قرار می‌دهند.

این محفظه سطح زینک را با اشعه فرابنفش بمباران می‌کند. قسمت‌هایی از زینک که توسط طرح چاپ شده روی طلق پوشانده شده‌اند، روی سطح پلیمیری زینک باقی می‌ماند و بقیه قسمت‌های خالی و اضافی از سطح زینک تبخیر می‌شوند. وقتی که زینک از محفظه خارج می‌شود، طرح مورد نظر روی سطح پلیمری نقش بسته است.

در ادامه با استفاده از یک پاک‌کننده قلیایی، باقی‌مانده‌های احتمالی پلیمر روی سطح را تمیز می‌کنند و زینک را در یک مایع تثبیت‌کننده قرار می‌دهند تا طرح روی زینک ثابت شود. به این فرآیند که شبیه به ظهور عکس از روی نگاتیو است، ظهور فیلم می‌گویند. فیلم ظاهر شده برای چاپ و ارسال به چاپخانه آماده است.

ساخت زینک با استفاده از دستگاه پلیت ستر (Plate Setter)

ساخت فیلم و زینک با استفاده از دستگاه ایمیج ستر بسیار پر هزینه است. همچنین زمان زیادی را به خود اختصاص می‌دهد. راه‌حل این مشکل، استفاده از دستگاهی جدیدتر به نام پلیت ستر است. این دستگاه طرح نهایی را دریافت می‌کند و مستقیماً بدون نیاز به ساخت فیلم، آن را روی زینک درج می‌کند. در واقع می‌توان گفت دستگاه پلیت ستر، مستقیماً زینک را تهیه و آماده استفاده در چاپخانه می‌کند.

انواع پلیت (زینک) در چاپ افست

1. پلیت (زینک) معمولی

به‌صورت کلی پلیت‌های استفاده شده برای چاپ، به دو دسته پلیت معمولی و پلیت خشک تقسیم می‌شوند. در فرآیند چاپ به‌وسیله پلیت معمولی، ابتدا زینک در آب غوطه‌ور می‌شود و قسمت‌هایی از آن‌که حامل طرح نیست، خیس می‌شود و قسمت پلیمری سطح که طرح روی آن حک شده، خشک می‌ماند.

سپس زینک به جوهر آغشته می‌شود و جوهر فقط به قسمت خشک، که همان طرح اصلی است جذب می‌شود و به راحتی می‌توان طرح را روی کاغذ چاپ کرد.

2. پلیت (زینک) خشک

پلیت خشک بیشتر برای چاپ طرح روی موادی که آب را جذب نمی‌کنند، مثل PVC، استفاده می‌شود و روش کار و تجهیزات مورد استفاده برای این نوع پلیت کاملاً متفاوت است.

انواع پلیت‌های استفاده شده در صنعت چاپ

زینک و پلیت‌هایی که در صنعت چاپ استفاده می‌شوند انواع مختلفی دارند که در ادامه به چند نمونه از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

پلیت دیازو:

سطح این نوع پلیت‌ها با استفاده از یک ماده آلی پوشیده می‌شود. روش تولید این پلیت‌ها به این صورت است که، ابتدا آن‌ها را در معرض نور شدید قرار می‌دهند. سپس یک امولسیون مخصوص روی سطح پخش می‌کنند. قسمت‌هایی که نور ندیده‌اند توسط این ماده حل می‌شوند و سایر قسمت‌ها به‌عنوان بخش مؤثر پلیت باقی می‌مانند. از پلیت دیازو برای چاپ در تیراژ ۱۰۰۰۰۰ نسخه به بالا استفاده می‌شود.

پلیت فتوپلیمر:

این پلیت به روشی مشابه پلیت دیازو تهیه می‌شود و برای تیراژ بالای ۲۵۰۰۰۰ نسخه استفاده می‌شود.

پلیت هالید نقره:

این پلیت‌ها به روشی مشابه فیلم عکاسی تهیه و مورد استفاده قرار می‌گیرند. پلیت پلی‌استری، معمولاً برای چاپ تک‌رنگ و پلیت فلزی بیشتر برای سیستم‌های CTP استفاده می‌شود.

هزینه فیلم و زینک کتاب

محاسبه قیمت و هزینه فیلم و زینک مورد استفاده برای چاپ کتاب به عوامل مختلفی بستگی دارد. طبیعتاً هرچه تعداد صفحات کتاب بیشتر باشد، تعداد زینک بیشتری مورد نیاز است و هزینه آن هم بالاتر می‌رود. همچنین جنس کاغذی که برای چاپ کتاب استفاده می‌شود، اهمیت بالایی دارد. چراکه جنس زینک مورد استفاده برای کاغذهای مختلف، متفاوت است.

نکته: جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد لیتوگرافی، منوی لیتوگرافی کتاب را مطالعه فرمایید.

در مورد چاپ و نشر کتاب بیشتر بدانید…

صفحه اصلی وب‌سایت انتشارات کتیبه نوین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *