معرفی کتاب: قرآن بزرگ‌ترین نسخه نجات‌دهنده بشر از جمیع قیودی است که بر پای و دست و قلب و عقل او پیچیده است و او را بسوی فنا و نیستی و بردگی و بندگی طاغوتیان می‌کشاند (مصطفوی خمینی، 1368: 30). با مراجعه به این کتاب مقدس، می‌توان جمیع انحرافات فکری و اعتقادی و عملی مسلمین را که بوسیله بیگانگان مفسد و مغرض و حکام جور و یا جهل خود مسلمان‌ها و یا هر عامل و موجب دیگر در طول تاریخ پدید آمده و می‌آید تشخیص داد و راه درست را باز شناخت؛ به عبارتی باید درمان جمیع دردها و اصلاح همه مفاسد و وصول به همه سعادت‌ها را از قرآن خواست و همین است راهی که پیغمبر اکرم (ص) برای رهایی از گرفتاری‌ها و سختی‌ها نشان داده و فرموده است: «اِذَا التَبَسَت عَلَیکُمُ الفِتَنُ، کَقِطَعِ الَّیلِ المُظلِمِ فَعَلَیکُم بِالقُرآنِ»، آنگاه که انواع بلا، شدت و سختی، مانند پاره‌های شب سیاه در هم آمیخت و شما را فرا گرفت به قرآن چنگ زنید و به آن پناه برید. (حرعاملی، 1414 ق، 171). سپس فرمود: قرآن راهنماست؛ به بهترین راه دلالت و هدایت می‌کند. خود قرآن نیز همین حقیقت را اعلام می‌کند: «ان هَذَا الْقُرْآنَ یهْدِی لِلَّتِی هِی أَقْوَمُ»، (اسراء، 9)، یعنی به‌راستی این قرآن به راه و روش راست‌تر و استوارتر راهنمایی می‌کند.

پس راست‌ترین و درست‌ترین راه تزکیه نفس و تهذیب اخلاق و راه اصلاح فرد و جامعه، راه تأمین سعادت دنیا و آخرت را باید از قرآن آموخت. چون این سند جاودانگی اسلام، در آفاق فکر و اندیشه بشری می‌درخشد و مشعلی است که بر تارک دین بلند حضرت محمد (ص) همواره فروزان است و فروزان خواهد بود. این اعجاز جهانی و جاودانگی منشور الهی روشنی است که انوار آن، همسان و همانند نور خورشید، در همه اعصار و قرون و همیشه و تا جاودان، برای ادامه حیات و تأمین سعادت مردم، از هر طبقه، ضروری است. چون در آن شالوده و اساس آنچه برای هدایت مردمان لازم است آمده است. در این کتاب سراپا اعجاز، اصول اعتقادات و نیز روابط انسان و خدا و راه‌های استحکام این رابطه را با گفتاری به نرمی آب‌های زلال جویباران زمزمه‌گر، و به استواری کوه‌های ایستاده و استوار، جذاب و شیوا و محکم، بیان می‌کند و راه و رسم و معاشرت را می‌آموزد و دارای اعجازهای علمی فراوانی است.

این کتاب مبین، در اوج فصاحت و بلاغت بی‌نظیر، در اسلوب و شیوه هم بی‌مانند است و این ممتاز و یگانه بودن، نتیجۀ ویژگی زبان و بیان و اسلوب قرآن است. آری قرآن دریای بیکرانه دانش و بینش است و جامعه‌ای که پیوند ناگسستنی با آن دارد همواره از لغزش‌ها و انحرافات به دور خواهد ماند چون هرکس این کتاب عظیم را فرا روی خود قرار دهد رهنمای او بسوی بهشت است و حافظ و نگهدار آن خداست که می‌فرماید: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکرَ و إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ»، (حجر، 9)، یعنی به‌درستی که ما ذکر (قرآن) را نازل کردیم و هر آینه ما خود نگهدار آن خواهیم بود.

بدون تردید این معجزه دین اسلام، سنگ زیرین تفکر و اندیشه، مرجع مهم و سند کرامت و شرافت انسان‌هاست و به مثابه چشمه‌سار صاف و زلالی است که نیک سیرتان و آگاهان از معارف بیکران آن، دل‌های تفتیده را سیراب می‌کنند و همانند مشعل فروزان و جاودانه‌ای است بر معبر تاریخ بشریت که در تاریک‌زار هستی انسان در سده‌های دراز، انبوه انبوه انسان‌های سرگشته را به مقصد اعلی و مقصود والا رهنمون گشته است و این جاودانه فروزندگی قرآن مجید در سوره ابراهیم چنین تبیین شده است: «الر کتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَیک لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَی صِرَاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ»، (ابراهیم، 1)، الف لام راء کتابی است که آن را بسوی تو فرود آوردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکی‌ها بسوی روشنایی بیرون آوری بسوی راه آن شکست‌ناپذیر ستوده.

از طرفی خداوند متعال زبان (لسان) را از نعمت‌های بزرگ و قابل توجه دانسته است. (بلد، ۸ و ۹). این عضو بدن کارکردهای بسیار دارد که از جمله آن‌ها کمک برای تشخیص مزه‌ها و چشیدن مواد، ترشح مواد و بزاق برای نرم کردن و هضم غذا، کمک به بلعیدن غذا و از همه مهم‌تر استفاده برای بیان و سخن گفتن است. خداوند در آیات بسیاری از زبان به‌عنوان عضوی برای گویش و تفهیم مقاصد و بیان منویّات درونی سخن گفته است تا اهمیت زبان را برای انسان روشن سازد. (آل‌عمران، ۷۸؛ مائده، ۷۸؛ نحل، ۶۲ و ۱۱۶؛ مریم، ۹۷ و …). هر چند غیر از انسان‌ها، موجودات دیگر نیز دارای زبان و حتی گویش و نطق هستند (نمل، آیات ۱۶، ۱۸ و ۱۹؛ جن، آیه ۱) ولی باید توجه داشت که نطق و گویش انسان از طریق زبان یک آیت و نشانه بزرگ از سوی خداوند است که قابل توجه و تشکر است. (الرحمن، آیات ۱ تا ۴ و روم، 22)

اگر زبان نبود انسان قادر به گویش و بیان یافته‌ها و تجربیات خود و انتقال آن به دیگری نبود و تفهیم و تفهّم نیز شدنی نبود. این عضو به انسان کمک می‌کند تا علوم و دانش‌های خود را به شکل گفتار و سخن بیان کند و در اختیار دیگران قرار دهد. از این‌روست که خداوند از تعلیم بیان به انسان به‌عنوان یک نعمت بزرگ یاد نموده است. (الرحمن، آیات ۱، ۴ و 13)…

کلیدواژه‌ها: سکوت و سخن گفتن، اصل سکوت است یا اصل کلام و سخن گفتن؟، تفاوت «صَمت» و «سکوت»، اهمیت ادب و معیارهای ارزشی گفتار، اهمیت ادب در گفتار، معیارهای ارزشی گفتار، ویژگی‌های سخن خوب از نگاه قرآن، شیرینی و شیوائی گفتار، نیک گفتاری از منظر قرآن، زمینه‌های تأثیر سخن، موانع تأثیر سخن، کیفیت سخن، تعابیر قرآن درباره سخن نیکو و آثار آن، تعابیر قرآن، آثار سخن نیکو، شیوه‌های سخن گفتن، شیوه‌های سخن با افراد مختلف، آداب گفتگو در قرآن کریم (رهنمودهای گفتاری)، رهنمودهای گفتاری، سکوت، صَمت و آفات زبان، سکوت و توجه به خاموشی، آفات زبان