معرفی کتاب: تاریخ، حافظه زنده ملتها و آیینهای است که حقیقت رویدادهای گذشته را برای نسلهای آینده بازمیتاباند. هرگاه این آیینه از غبار تعصب، تحریف، مصلحتاندیشیهای سیاسی و روایتهای یکسویه پاک بماند، حقیقت با همه روشنی خود آشکار میشود و راه را برای قضاوتی منصفانه هموار میسازد. اما اگر تاریخ به ابزاری برای توجیه قدرت، مشروعیتبخشی به سلطه یا تحریف واقعیتها تبدیل شود، نهتنها حقیقت در پس پردهای از ابهام پنهان خواهد شد، بلکه نسلهای آینده نیز از شناخت درست گذشته محروم خواهند ماند. ازاینرو، مسئولیت پژوهشگر تاریخ، تنها گردآوری اطلاعات نیست، بلکه پاسداری از حقیقت و امانتداری در برابر اسناد و شواهد تاریخی است.
در میان رویدادهای تاریخ معاصر، کمتر مسئلهای را میتوان یافت که همانند فلسطین، تاریخ، دین، فرهنگ، سیاست و حقوق بینالملل را به یکدیگر پیوند زده باشد. فلسطین تنها نام یک سرزمین یا محدودهای جغرافیایی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی بشریت، خاستگاه پیامبران الهی، محل تلاقی تمدنها و سرزمینی است که طی قرون متمادی، اقوام و پیروان ادیان مختلف در آن زندگی کردهاند. همین جایگاه ممتاز، سبب شده است که این سرزمین همواره در کانون توجه قدرتهای منطقهای و جهانی قرار گیرد و هر تحول آن، فراتر از مرزهای جغرافیاییاش، بر معادلات سیاسی، فرهنگی و حقوقی جهان تأثیر بگذارد.
با وجود انتشار هزاران کتاب، مقاله، سند و گزارش درباره فلسطین، همچنان پرسشهایی بنیادین در برابر پژوهشگران و حقیقتجویان قرار دارد؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها نه با شعارهای سیاسی و نه با روایتهای رسانهای، بلکه تنها از مسیر پژوهشی منصفانه، مستند و مبتنی بر اسناد تاریخی امکانپذیر است. مهمترین این پرسشها آن است که ساکنان تاریخی سرزمین فلسطین چه کسانی بودهاند؟ ترکیب جمعیتی این سرزمین در دورههای مختلف چگونه بوده است؟ مالکیت اراضی بر چه اساسی شکل گرفته و تحولات آن چگونه رقم خورده است؟ نقش حکومت عثمانی و سپس قیمومت بریتانیا در دگرگونیهای جمعیتی و سیاسی فلسطین چه بوده است؟ و چگونه این تحولات، زمینهساز رخدادهای بعدی شدهاند؟
پاسخ به این پرسشها، صرفاً یک کنجکاوی تاریخی نیست، بلکه ضرورتی علمی، حقوقی و انسانی است. بسیاری از قضاوتهایی که امروز درباره فلسطین صورت میگیرد، بر برداشتهایی استوار است که گاه با اسناد تاریخی فاصله دارد. ازاینرو، هر پژوهش منصفانه باید بر منابع اصیل، سرشماریهای رسمی، اسناد مالکیت اراضی، مکاتبات دولتی، نقشههای تاریخی، سفرنامهها و آثار پژوهشگران معتبر تکیه کند و از هرگونه پیشداوری و داوری شتابزده بپرهیزد؛ زیرا تاریخ، زبان سند، استدلال و انصاف است، نه عرصه گمانهزنی و احساسات.
انگیزه نگارش این کتاب نیز از همین دغدغه سرچشمه گرفته است؛ دغدغهای برای بازخوانی بخشی از تاریخ فلسطین بر پایه اسناد معتبر و تلاش برای پاسخگویی به پرسشهایی که سالهاست ذهن پژوهشگران و علاقهمندان به تاریخ این سرزمین را به خود مشغول ساخته است. نگارنده از آغاز این پژوهش کوشیده است تا از داوریهای شتابزده و تحلیلهای مبتنی بر احساس فاصله بگیرد و تا حد امکان، اسناد تاریخی را زبان گویای این اثر قرار دهد؛ زیرا باور دارد که حقیقت، هرچند گاه در هیاهوی تبلیغات پنهان شود، سرانجام از میان اسناد و واقعیتها آشکار خواهد شد.
ادبیات پژوهشی درباره فلسطین، با وجود گستردگی و تنوع، همواره با یک چالش اساسی روبهرو بوده است و آن، آمیختگی روایتهای تاریخی با منازعات سیاسی روزگار است. در بسیاری از آثار، مرز میان گزارش تاریخی و تفسیر سیاسی چنان درهم آمیخته که دستیابی به تصویری روشن از واقعیت را دشوار ساخته است. ازاینرو، پژوهشگر وظیفه دارد پیش از هرگونه داوری، خود را به اسناد و مدارک تاریخی متعهد بداند و هر ادعا را بر پایه شواهد معتبر مورد ارزیابی قرار دهد.
یکی از اهداف اصلی این کتاب، بازخوانی هویت تاریخی ساکنان سرزمین فلسطین در دوره متأخر عثمانی و دوران قیمومت بریتانیا است؛ دورهای که به دلایل گوناگون، نقطه عطفی در تاریخ این سرزمین به شمار میآید. بررسی دقیق آمارهای جمعیتی، اسناد مالکیت اراضی، گزارشهای اداری، سرشماریهای رسمی و مکاتبات سیاسی این دوران، تصویری روشنتر از ساختار اجتماعی و تاریخی فلسطین ارائه میدهد و فهم بسیاری از تحولات بعدی را امکانپذیر میسازد.
در نگارش این اثر، تلاش شده است تا از منابع اصیل فارسی، عربی، انگلیسی و، در حد امکان، اسناد و منابع مربوط به دوره عثمانی بهره گرفته شود و روایتهای مختلف با معیارهای شناختهشده پژوهش تاریخی مورد مقایسه و ارزیابی قرار گیرند. بدیهی است که هیچ پژوهشی بینیاز از نقد و تکمیل نیست، اما آنچه اعتبار یک اثر علمی را تضمین میکند، پایبندی به روش پژوهش، صداقت در نقل مطالب و امانتداری در برابر اسناد است.
کلیدواژهها: نام و قلمرو جغرافیایی سرزمین فلسطین، نقشههای اروپایی فلسطین در دوره عثمانی و دوره قیمومت بریتانیا، ساکنان فلسطین در طول تاریخ، دگرگونیهای جمعیتی در فلسطین، مهاجرت مسلمانان به فلسطین، مالکیت سرزمین فلسطین
نقد و بررسیها
هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.