معرفی کتاب: «قصه‌های عارف شیراز» کوششی است برای بازشناسی چهره‌ای از عرفان ایرانی که در میان انبوه حکایت‌ها و در سایه‌ی نام‌های بزرگ، به فراموشی سپرده شده است.

در این اثر، بیست حکایت برگزیده از زندگی روزبهان، همراه با تحلیل آن گردآوری شده است. در انتخاب داستان‌ها، بیش از آنکه به دنبال کرامات شگفت و امور محیرالعقول باشیم، بر بُعد انسانی او تأکید گردیده است؛ تا مبانی اخلاقی، تلقی او از آزادگی، شأن انسان، مسئولیت در برابر دیگری و ایستادگی در برابر قدرت در معرض دید خوانندگان قرار گیرد.

در عصری که انسان معاصر بیش از هر زمان دیگری با فقدان معنا، اضطراب و سلطه‌ی مادیات دست به گریبان است، تجربه‌ی چگونگی زیستن عارفی چون روزبهان می‌تواند الگویی برای اندیشیدن و راهی برای بازگشت به خویش باشد.

اندیشه‌های او را باید در بستر همین شناخت مورد واکاوی قرار داد. سنتی که عشق را نه امری حاشیه‌ای، بلکه راهی برای رسیدن به حقیقت می‌دانست و در آن، صورت و معنا، جمال و حقیقت و زندگی و طریقت از یکدیگر جدا نبودند.

روزبهان خدمت به خلق را نیز راهی برای سیر معنوی و نزدیک شدن به حق می‌دانست؛ از این‌رو، عرفان او تنها در حصار خلوت و ریاضت خلاصه نمی‌شود، بلکه در رابطه‌ی انسان با دیگر انسان‌ها نیز معنا پیدا می‌کند.

در نحوه زندگی او، بخشش، مهمان‌نوازی، دستگیری از نیازمند، دلجویی از رنج‌دیده و توجه به حال دیگران، در کنار عبادت و خلوت، بخشی از مسیر معنوی انسان است.

بر خلاف آنچه شوربختانه امروزه متداول گردیده، سماع و رقص در جهان عرفانی روزبهان تنها حرکت جسمانی نبود؛ بلکه زبان دیگری برای بیان وجد، شور عشق و حال درونی عارف به حساب می‌آمد. روزبهان عارفی است که میان سماع، زیبایی، عشق، شور و خدمت به انسان‌ها پیوند برقرار کرد. اندیشه‌های او، همچنین در فضای فرهنگی شیراز جایگاهی ویژه دارد. وی را می‌توان یکی از سرچشمه‌های مهم طریقت عرفانی این شهر دانست؛ سنتی که بعدها در شعر و نگاه بزرگان شیراز، از جمله سعدی و حافظ، جلوه‌هایی تازه یافت.

از این نگاه، شناخت روزبهان تنها آشنایی با یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه گشودن پنجره‌ای است به ریشه‌های فرهنگ عرفانی شیراز و درک زنجیره‌ای زنده از تأثیرات و گفتگوهایی که عرفان و ادب ایرانی را به کمال رسانده است؛ پیوندی که حتی در آثار و اندیشه مولانا نیز می‌توان ردّ آن را دید.

فراتر از این، قرائن تاریخی، میان شخصیت روزبهان بقلی و حکایت شیخ صنعانِ عطار پیوندی قابل تأمل برقرار کرده‌اند؛ تا آنجا که می‌توان احتمال بسیار داد که شخصیت تاریخی روزبهان، سرچشمه‌ی شکل‌گیری داستان شیخ صنعان عطار بوده است. برای آشنایی بیشتر با این نظریه و پیوند میان روزبهان و شیخ صنعان، می‌توان به کتاب «اشارات حق» از همین نویسنده و انتشارات کتیبه نوین مراجعه کرد.

بیست حکایت این کتاب، روزبهان را از خلوت محراب و خانقاه خارج کرده و او را در متن زندگی می‌نشاند؛ در مقام انسانی که می‌خواهد عشق بورزد، از غرور رسته شود، راز را پاس بدارد، رنج دیگری را ببیند، در برابر قدرت آزاد بماند، خطا را بشناسد، راه بازگشت را بیابد و از صورت، راهی به‌سوی معنا باز کند.

عنوان، «دم خوش»، اشاره‌ای به همین لحظه‌های کوتاه بیداری و حضور دارد؛ لحظه‌هایی که انسان برای مدتی از شتاب و پراکندگی زندگی فاصله می‌گیرد و جهان و خویشتن را روشن‌تر می‌بیند.

«دم» تنها گذشتن یک لحظه نیست؛ بلکه می‌تواند لحظه‌ی حضور، آگاهی و جمعیت خاطر باشد؛ لحظه‌ای که در آن، دل از پراکندگی رها می‌شود و انسان دوباره با حقیقت خویش روبه‌رو می‌گردد.

کلیدواژه‌ها: پیروزی یقین، بر پادشاهان صورت مرو، روزبهان و عشق مغنیه، کوچه کاه فروشان، آینه‌ی رحمت، دم خوش، جایگاه دل، آشتی دل‌ها، از انکار تا اخلاص، دیدار دوست، سقف شکسته، آزمودن مرد خدا، محبت و شفقت، حج و رضای مادر، لغزش کوچک دل، اشتیاق حق به بندگان، دل کودک و نگاه عارف، هفت‌تنان پنهان، از صورت تا معنا